Ks. Czesław Mazur, prepozyt kapituły świętokrzyskiej, przypomniał jej dzieje – splecione z historią kolegiaty. Wzniesiona została w wyniku porozumienia kończącego spór między biskupem wrocławskim Tomaszem II a księciem wrocławskim Henrykiem IV Probusem. Spór zakończył się w 1287 r. Rok później książę wydał dokument erekcyjny, który zapoczątkował wznoszenie kolegiaty – a właściwie jej prezbiterium. Wkrótce sam został w niej pochowany. W 1288 r., erygowano także kapitułę Świętego Krzyża (wśród jej członków znalazł się później Mikołaj Kopernik). Kolegiata została rozbudowana przez bp. Nankiera; jej losy zostały naznaczone przez kolejne wojny – stacjonowały w niej m.in. wojska szwedzkie, napoleońskie. Wielkich zniszczeń doznała w czasie II wojny światowej. W 1810 r. dekretem pruskim kapituła świętokrzyska została rozwiązana, a jej dobra rozparcelowano. Restytuował ją w 1998 r. kard. Henryk Gulbinowicz, jej prepozytem czyniąc ks. Adama Drwięgę.
Do zapatrzenia w tajemnicę krzyża – wywyższonego razem z wywyższonym Chrystusem – zaprosił w homilii ks. kan. Marek Dutkowski. Zauważył, że krzyż nie był celem przyjścia na świat Syna Bożego, ale był drogą; to poprzez niego pojednał On niebo z ziemią. Dzięki krzyżowi możemy zachować pokój serca pośród życiowych trudności, z nadzieją spoglądać poza grób. – Z krzyża, wraz z krwią Chrystusa, spłynęła na ziemię wszelka łaska, wszelkie błogosławieństwo. Ten znak Bóg dał ludziom, by był świadectwem Jego wierności – mówił, przywołując znane powiedzenia: „kręci się świat, a stoi krzyż”. – Nie ma chrześcijaństwa bez krzyża; nie ma człowieczeństwa bez krzyża. Ktoś powiedział: Kto szuka Chrystusa bez krzyża, ten znajdzie krzyż bez Chrystusa… Krzyż nie jest wieczny, wieczne jest życie, które wytrysnęło z krzyża… Krzyż jest drogą do zmartwychwstania.
